Een compleet beeld van de Digitale Transformatie

Over de digitale transformatie wordt veel geschreven. Google het maar eens en ontdek een tsunami aan artikelen, filmpjes en specialisten. Een heus buzzwoord is ontstaan. Vanuit een eigen blik of mening geeft iedereen een invulling, vaak onvolledig of zelfs onjuist. Dit artikel geeft een volledige verdieping op het begrip digitale transformatie. Wat is nu precies een digitale transformatie? Waarom is het zo belangrijk? En natuurlijk, hoe doe je het dan?

Het doel van de digitale transformatie

 

De technologie van morgen

Stel je voor, je bent een baggeraar en zojuist heb je je handtekening gezet onder een groot aanbestedingstraject. Maar dan rijst er een probleem. Tijdens je bodemanalyse heb je geen rekening gehouden met enkele harde platen, en nu sta je plotseling voor hoge kosten. Kosten die niet in het contract zijn verwerkt. En je marges waren toch al flinterdun.

Het lijkt een nare droom – en dat is het ook. Want dat scenario kan zich bij jou niet voordoen, omdat jij flink hebt geïnvesteerd in technologie. Jouw boten zitten vol met sensoren en die sensoren verzamelen continu data. Dat staat garant voor een nauwkeurige bodemanalyse, waarbij ook die harde platen al zijn ingecalculeerd. Zo kun je je kosten al tijdens het aanbestedingstraject goed inschatten.

Als dat al aantrekkelijk klinkt: over vijf jaar wordt het nog mooier. Dan leven we werkelijk in een adembenemende wereld. Een wereld waarin we uit onze auto stappen en hem vertellen dat hij zelf maar een parkeerplaats moet zoeken. Een wereld waarin onze smartphones zijn uitgerust met nanocapsules vol organische oplossingen, die de telefoon repareren voordat wij weten dat hij kapot is. En een wereld waarin jij kunt praten met een Chinees, zonder dat jij zijn taal machtig bent. Jouw Nederlands wordt realtime vertaald en die Chinees spreekt ook Nederlands terug. Inderdaad: adembenemend.

Technologie een doel of een tool?

Adembenemend, zeiden we hierboven. En daaraan kleeft ook een risico. Besef wel dat technologie geen doel is op zich. Bij iedere nieuwe investering stel je je de vraag: wat is mijn doel? Wil ik mijn proces goedkoper maken of wil een meer gepersonaliseerd product aanbieden? Of wil ik de markt disrupten en uiteindelijk uitgroeien tot marktleider? 

Dat disrupten gebeurt voortdurend. Stel, je beschikt over vele hectaren weiland met daarop duizenden koeien. Maar een paar honderd meter verder staat een loods vol 3D printers. En daarmee print je concurrent zijn runderbiefstukken gewoon uit. Bovendien kwamen die biefstukken tot stand door DNA sequencing. Anders gezegd: er kwam geen koe aan te pas en dus hoefde die koe ook niet te worden geslacht. Je buurman werkt dus diervriendelijk en vooral: heel snel en goedkoop. Daardoor wordt het voor jou heel moeilijk om te blijven concurreren.

En ook de disrupters zelf zijn niet veilig. Kijk naar Netflix. Dat drukte ooit de videoverhuurders uit de markt, maar nu krijgt het op zijn beurt concurrentie van Amazon, HBO en Apple. Ook Netflix zal dus moeten blijven optimaliseren!

Digitale transformatie is disruptie!

Je zag het al aan de voorbeelden hierboven: ons streven is niet ons product en onze dienstverlening in kleine stapjes te verbeteren. Het werkelijke doel van de digitale transformatie is disruptie. Want jij streeft niet alleen naar winst op korte termijn maar ook naar continuïteit. En die continuïteit is alleen te bereiken als je je businessmodel snel kunt omgooien.

Voorbeelden zijn er te over. De bekendste zijn AirBNB en Uber. Het eerste bedrijf beschikt niet over hotels, het tweede niet over taxi’s. In vergelijking met een reguliere hotelketen en een reguliere taxicentrale werken deze concerns dus veel goedkoper. Minder bekend, maar minstens net zo revolutionair is de aanpak van internetgigant Amazon. Die kennen we nu vooral vanwege de boeken, rugzakken en electronica, maar binnenkort levert het concern ook hele andere producten. Het koopt bijvoorbeeld een complete aardappeloogst op, en biedt die aan op een dubbelzijdig platform. Zonder tussenkomst van allerlei retailers of supermarkten, en veel goedkoper.

Iets soortgelijks zit in de planning voor verzekeringen. Ook die kan Amazon veel goedkoper aanbieden. Ten opzichte van reguliere verzekeraars beschikt het concern namelijk over een grote troef: een datacentrisch platform.

Bij een digitale transformatie is techniek dus niet het doel. Het doel is namelijk het in de praktijk brengen van disruptie. Een digitale transformatie is de combinatie van techniek en adaptie die moet leiden tot disruptie in plaats van enkel efficiëntie. De uitdaging van de transformatie zit hem niet in de techniek, de ware uitdaging zit hem in de adaptie!

De kern is datacentrisme

 

Data als brandstof

We stevenen dus af op een toekomst met robots, drones en miljoenen slimme sensoren. Maar bedenk wel, al die glimmende gadgets kunnen niet functioneren zonder brandstof. En de brandstof die ze nodig hebben heet: data.

Neem de robot die jou over 10 jaar begroet achter de balie van de apotheker. Die heeft data nodig om überhaupt als robot te functioneren, maar dat is niet alles. Hij weet ook waarvoor jij waarschijnlijk komt, want hij kan onmiddellijk nagaan wanneer jij voor het laatst je medicijnen hebt opgehaald en hoe lang die meegaan. Bovendien, wanneer hij een praatje met je aanknoopt, bestudeert hij je gezichtsuitdrukking. Als hij ziet dat jij dat praatje niet waardeert, houdt hij het de volgende keer korter. Weer op basis van data. 

Wil je ten volle profiteren van de technologische ontwikkelingen? Dan moet je één ding goed beseffen: die data vormen de goudklompjes van je bedrijf.

Dit zijn de drempels

De waarde van je bedrijf zit hem dus vooral in je data – en daar zit waarschijnlijk ook het probleem. Want in veel bedrijven zitten die data versnipperd over tientallen applicaties. Je hebt er dus nauwelijks toegang toe. Sterker nog, je hebt niet eens een beeld van wat er allemaal beschikbaar is.

Heel vervelend. Om meerdere redenen. Al die databases en applicaties zorgen voor torenhoge kosten. Denk aan: licenties, trainingen, onderhoud, beheer – en dan hebben we het nog niet over het zelf bouwen ervan. Bovendien maakt dit complexe landschap organisaties inflexibel en traag. De snelheid en slagkracht om echt disruptief te zijn is er dan dus niet.

Misschien loop je een nog groter risico. Want technologische ontwikkelingen bieden kansen maar ook bedreigingen. Er zijn bedrijven die hun data wél naar boven kunnen krijgen en inzetten. Bijvoorbeeld snel groeiende start-ups en scale-ups, en internetgiganten als Google en Amazon. Zij werken niet applicatiecentrisch maar datacentrisch. En dat is precies de reden dat ze je markt kunnen disrupten. Of je nu aardappelen verkoopt of verzekeringen.

Applicatiecentrisch vs. Datacentrisch

Jouw organisatie staat dus voor een grote opgave. Jij moet de slag maken van applicatiegedreven naar datacentrisch. En nog belangrijker: dat moet snel en ingrijpend. Kleine, incrementele stapjes zullen je niet helpen, je bedrijf is toe aan een totale organisatorische make-over.

Die make-over staat centraal in de volgende hoofdblokken. Maar voor een sneak preview hoef je alleen te kijken naar het verschil tussen Airbnb en de meeste banken. Die banken vinden in meerderheid dat ze zijn gedigitaliseerd – maar dat berust op een verkeerde definitie. Ja, ze hebben uitgepakt met allerlei blitse betaalapps, en ja, het grootste deel van het betalingsverkeer geschiedt nu online. Maar daarmee hebben ze hun bedrijf alleen voorzien van een laagje vernis. Want de banken doen nog exact hetzelfde als voorheen, de bedrijfsprocessen vinden plaats op de oude manier. En hun data liggen nog steeds versnipperd over tientallen applicaties.

Heel anders ligt dat bij Airbnb. Zoals gezegd, dit bedrijf beschikt niet over hotels. Maar bekijk de balans, en je ziet iets anders: een databank. Airbnb kan namelijk aantonen dat het met die data miljarden omzet. En daarom kan het die databank activeren als immateriële waarde op de balans. Dat is een voorbeeld van echt datacentrisch werken. En dat is het thema van het volgende hoofdblok.

Een digitale transformatie is holistisch

 

Zoals duidelijk is geworden zit de waarde van bedrijven in de data. Je moet die data alleen wel kunnen exploreren voordat je ze kan exploiteren. Om dit te kunnen zal je dus niet applicatiecentrisch maar datacentrisch moeten opereren.

Dat data centrisme gaat veel verder dan enkel de IT-omgeving. Het zit verweven door de totale organisatie, het is dus holistisch. Dit hoofdblok zoomt vanuit de vijf richtingen van het diamantmodel in op datacentrisme:

 

1 Digital strategy

2 Governance, Risk & Compliance

3 Business & IT operating model

4 Re-engineering the balance

5 DNA

 

De digitale bedrijfsstrategie: efficiëntie vs. disruptie

We zeiden het al in onderdeel 6: het begrip digitalisering wordt vaak verkeerd gedefinieerd. Veel bedrijven zien het als een trucje. Met digitale middelen kun je de bestaande producten en diensten met kleine stapjes verbeteren. Ook kun je meer te weten komen over je klanten en die licht verbeterde producten en diensten sneller verkopen.

Bovendien richten bedrijven zich te vaak op hun eigen interne processen. Ze streven bijvoorbeeld naar efficiency, naar kostenbesparingen. Maar ondertussen besteden ze te weinig aandacht aan de markt, naar mogelijkheden om te groeien. Kijk naar chemisch concern Akzo. In 2012 besloegen de SG&A-kosten daar maar iets meer dan bij concurrent PPG. Echter, het gevolg was dat Akzo voor dezelfde processen honderden miljoenen meer kwijt was, en daardoor werd het een overnamekandidaat.

Dat klinkt al vervelend genoeg. Echter, de echte bedreiging komt niet van een concurrent als PPG, maar eerder van een bedrijf als Amazon. Dat is namelijk niet 2% of 3% efficiënter, maar zo’n 800%. En niet alleen die efficiency is vergroot, maar ook de effectiviteit: het bedrijf kan veel beter inspelen op de eisen uit de markt. Waar ligt dus echt het zwaartepunt van de strategie, efficiëncy of disruptie?

De invloed van wet en regelgeving

Stel, je hebt het woud van applicaties gekapt, en je werkt nu datacentrisch. Gefeliciteerd, nu kun je alle gegevens van de klanten gemakkelijk naar boven halen – maar aan de horizon loert een nieuw probleem. Want die gegevens… zijn eigenlijk van die klanten zelf. Wat als jij ze gebruikt voor bijvoorbeeld ontwikkeling van nieuwe producten? Handel je dan niet in strijd met de privacywetgeving, en dreigen er geen boetes?


In deze fase zijn er drie woorden belangrijk: governance, risk en compliance. Om met dat laatste begrip – compliance – te beginnen: dat is de mate waarin je voldoet aan de vigerende wetgeving. In dit geval kun je de gegevens van de klanten waarschijnlijk gebruiken, maar alleen met hun uitdrukkelijke toestemming. Aan de andere kant, misschien blijf je juist niet binnen de wettelijke marges, en dan hangt veel af van risk. Welke risico’s ben je bereid te nemen? Voel je je bijvoorbeeld thuis in de voetstappen van grote internetgiganten die weten dat ze de wet overtreden en de eventuele boetes voor lief nemen? Of hecht je toch meer aan governance, aan goed bestuur? Niet alleen gehoorzaam je dan aan alle wettelijke regelgeving, je neemt ook extra maatregelen. Je benoemt bijvoorbeeld een data privacy officer.

Flexibiliteit in het business- en operating model

We hebben het al een paar keer genoemd: het grote voordeel van datacentrisch werken is dat je snel kunt inspelen op de behoefte van de klant. Maar daarmee ben je er nog niet. Want zodra je die behoefte scherp op je netvlies hebt, loop je alweer achter. Je zult merken dat de klantvraag continu verandert, en het is aan jou om hier ook continu op in te spelen.


Dit betekent dat je niet alleen moet werken met een flexibel businessmodel, maar dat je die flexibiliteit ook moet aanbrengen in je business operating model. Stel, je komt erachter dat je klanten niet langer kiezen voor leren schoenen. Ze vinden al dat dierenleed onacceptabel. Jouw nieuwe businessmodel is dan makkelijk te verzinnen: je maakt voortaan schoenen van microfiber. Minder simpel is je nieuwe business operating model. Want waar kun je dat microfiber afnemen? En hoe bouw je je fabriek zo om dat je dit nieuwe materiaal gemakkelijk kunt verwerken?

In een snel veranderende wereld streef je dus naar optimale flexibiliteit. Je wilt je business operating model op ieder moment kunnen aanpassen. Hoe je dat doet? Door niet-onderscheidende processen onder te brengen in een extern platform. Kijk naar Wehkamp. Op een dag besloot dat bedrijf zwaar te investeren in een digitaal magazijn – en dat was niet verstandig. In zo’n magazijn is er namelijk sprake van hoogstens 15% onderscheidende bedrijfsprocessen. De overige 85% van die processen is niet uniek. Dus ligt het voor de hand om gebruik te maken van een uniform cloudplatform, bijvoorbeeld dat van Google of Microsoft. Helaas, het management wilde daar niet aan. Dus bleef hun business operating model duur en vooral: heel inflexibel.

De balans, opnieuw uitgevonden

Transformeren kost geld, en vaak is dat een probleem. Veel bedrijven hebben dat geld eenvoudig niet beschikbaar. Zo’n 80% kampt namelijk met overgefinancierde balansen. Zo’n balans bevat te veel leningen, het rendement op het werkkapitaal is te laag. Bovendien zitten veel ondernemingen ook nog eens vast in hun bankconvenanten. Het gevolg: het traditioneel financieren van transformatieprojecten is een onmogelijke opgave.

Bovendien leveren investeringen in IT en innovatieve technologieën tegenwoordig vaak een negatief rendement.  Dat is te wijten aan 3 factoren:

  1. Innovatie is kapitaalintensief.
  2. Goed opgeleid personeel is schaars.
  3. Technologie is vluchtig en zal dus voor het einde van de afschrijving alweer opnieuw geactiveerd moeten worden. Dit leidt in toenemende mate tot inpairments.

 

Hoe financier je het transformatietraject wel? Daarvoor gaan we terug naar het voorbeeld van Wehkamp hierboven. Daarin zagen we al dat 85% van alle bedrijfsprocessen in het business operating model geen wezenlijke bijdrage meer levert aan een goed bedrijfsresultaat. Deze 85% is dus ballastfinanciering en vraagt om onnodige consumptie van het werkkapitaal.

De oplossing: focussen op die overige 15%, en de andere 85% aanleveren vanuit de publieke cloud. Als je alle niet-onderscheidende applicaties overbrengt naar een platform, hoef je daar geen werkkapitaal meer in te stoppen. Je hoeft niet meer vooraf te investeren maar consumeert aan de hand van gewenste functionaliteiten, op transactiebasis (Opex in plaats van Capex).

Ook voor leiders die willen scoren door middel van efficiency, is dit een ideale situatie. Deze aanpak leidt namelijk tot een forse SG&A kostenreductie. Afhankelijk van de sector waarin je actief bent, levert die een factor 6-8 van de C/I ratio van je bedrijf op. De combinatie publieke cloud en datacentrisch werken biedt grote voordelen. Zoals dit onderdeel laat zien, sla je twee vliegen in een klap.

DNA: De rol van de mens

Oké, de top van het bedrijf wil de overstap maken naar datacentrisch werken. Maar nu rijst de volgende vraag: hoe bereik je dat ook de rest van de werknemers gaat denken vanuit data? Hoe brengt die top het enthousiasme op die werknemers over? Want als die het nieuwe gedachtegoed niet omarmen, heeft de transformatie geen kans van slagen.

Allereerst gaan we weer terug naar de bedrijfstop zelf. Zoals gezegd, die is overtuigd dat er iets moet veranderen. Maar dat is niet voldoende. Die bestuurders moeten dat ook aan iedereen duidelijk maken. Dus besteden ze digitalisering niet uit aan de afdeling ICT, maar laten ze iedereen voortdurend zien dat die belangrijk is voor de hele organisatie. Bovendien moet de directie de juiste balans vinden tussen top down opleggen, en bottom up laten opborrelen.

Bij ambtelijke organisaties, zoals een bank, is het waarschijnlijk verstandig om de zaken tactvol aan te pakken en de mensen te raadplegen. In een snelle financiële organisatie is het personeel gewend aan een directieve stijl. Verder hangt het af van de omstandigheden. Als het water je al aan de lippen staat, kies je eerder voor een snelle top downaanpak. Is er meer tijd, dan kun je ook meer mensen raadplegen.

Digitale transformatie? Zo doe je het!

 

We weten nu dat datacentrisme de complete organisatie omvat. Maar hoe breng je het in de praktijk? Het gevaar is dit aan te pakken in kleine stapjes, uitgesmeerd over jaren. Tegengesteld tot hoe dit vaak gebeurt, iteratief en incrementeel, zal dit snel en compleet moeten gebeuren. We starten bij de kern: het in kaart brengen van de data.

Stap 1: De data discovery

Waar zijn jouw data te vinden? De meeste werkgevers hebben geen flauw idee, en dat is geen wonder. Want al hun waardevolle gegevens liggen verspreid over tientallen databases, gekoppeld aan tientallen applicaties. Ze zitten in smartphones, tablets, laptops, mailservers, dropboxen, trello’s, vergeten servers en computers bij medewerkers onder het bureau. Wie dat allemaal naar boven wil krijgen, is jaren bezig.

Althans, als dat bedrijf niet op de hoogte is van de nieuwste technische mogelijkheden. Je kunt gebruikmaken van bijzonder slimme spider software waarmee je de volledige data van een onderneming kunt indexeren. Die software voert een speurtocht uit langs al die computers, databases en mailboxen, en krijgt alle gegevens in een hoog tempo naar boven. Daarmee heb je de eerste fase, de data discovery afgerond. Bijkomend voordeel: je weet ook direct hoe het zit met je compliance. Voldoe je aan vigerende wetgeving, zoals de AVG?

Stap 2: De authentieke data

Je weet nu waar je je data kunt vinden, maar dat is nog maar de eerste stap. Veel bedrijven maken de fout dat ze al die gegevens vervolgens gaan overbrengen naar een datacentrisch platform, maar daarmee raken ze niet de kern van het probleem. Want ja, de waarde van je bedrijf zit in je data, maar niet alle data zijn even waardevol. Sterker nog, 85% is ROT: redundant, obsolete en trivial.

Een simpel voorbeeld: een alinea waarin de ene partij aangeeft dat hij de andere partij € 150.000 schuldig is, moet zeker worden bewaard. Maar de aanhef en de ondertekening van diezelfde brief – ‘Geachte mevrouw, ‘met vriendelijke groet’ – zijn natuurlijk minder interessant.

Vandaar dat we ons in dit onderdeel richten op de zogenoemde data cleansing. De nuttige data worden losgetrokken, zodat we 85% kunnen afscheiden. Dat zorgt ervoor dat jij de relevante data straks gemakkelijker kunt oproepen, en het biedt een aanvullend voordeel: enorme kostenbesparingen. Vergeet niet, die overbodige data staan vaak gestald op net zulke overbodige applicaties en databases. Als jij daar 85% van kan afscheiden, bespaar je enorm op de kosten van opslag en op licenties voor overbodige applicaties.

Stap 3: De migratie

We naderen ons einddoel. In dit onderdeel brengen we onze data over naar een next generation platform. Al die data geven ons immers inzicht in het klantgedrag, de prijsstelling, en de concurrentie. Daarmee realiseren we een kostenbesparing van een factor 6 tot 8, maar dat is niet eens het belangrijkste. Met zo’n platform kunnen we heel veel waarde creëren, we worden disruptief. Nu ben je in staat om snel en goedkoop nieuwe ideeën te toetsen.

Maar we moeten eerlijk zijn: dit is ook de moeilijkste stap. Hij is kostbaar en tijdrovend – maar gelukkig heb jij wel al een groot deel van het voorbereidende werk gedaan. Doordat jij de data hebt opgespoord en opgeschoond, kan dit proces sneller verlopen. En wat de kosten betreft: met die opschoning heb je zoveel geld bespaard dat je deze stap gemakkelijk kunt financieren. Daar komt nog eens bij dat hierdoor  de baten voor de kosten uitgaan. Terwijl jij je data overbrengt naar dat platform, ben jij steeds beter in staat om in te spelen op je klantvraag. Daarmee genereer je al extra winstdragende omzet, en die kun je weer gebruiken om ook de rest van het platform te migreren.

In het kort:

 

Wat zijn de goudklompjes binnen je bedrijf? Zijn dat je machines vraagtekens? Je medewerkers? Je blitse panden aan de Zuidas? Nee, het zijn alle data die je door de jaren heen hebt verzameld. Zonder die data kun jij niet werken.

Helaas, waarschijnlijk heb jij geen idee waar jouw data zich bevinden. Want als jouw bedrijf lijkt op de rest van BV Nederland zitten die data versnipperd over talloze databases en applicaties. Heel vervelend, want daardoor ben je veel geld kwijt aan opslag, beheer en onderhoud. En nog vervelender: daardoor verlies je waarschijnlijk de slag met je concurrenten. Want al die snel groeiende start-ups en scale-ups halen hun data wél snel naar boven, en ze weten die ook nog eens in te zetten. En hetzelfde geldt voor internetgiganten als Google en Amazon.

Tot zover het slechte nieuws. Het was belangrijk om hiermee te beginnen, want dat slechte nieuws toont de essentie van digitalisering. Nee, dat doe je niet door het aanschaffen van een paar nieuwe apps. En nee, het betekent ook niet dat je je bestaande producten aanbiedt via nieuwe, digitale kanalen. Digitale transformatie wil zeggen: een totale herschikking van je hele organisatie. Je wilt maximaal adaptief zijn, zodat je de markt op ieder moment kunt disrupten. En dat is alleen maar mogelijk als je de stap maakt van applicatiegedreven naar datacentrisch.

Die overstap geschiedt in drie fases. Allereerst speur je de data op, de zogenoemde data discovery. Dat doe je door middel van slimme spiderssoftware, die alle hoekjes en gaatjes langs gaat: computers, smartphones, tablets, laptops, dropboxen enzovoort. Vervolgens schoon je die data op. Dat is nodig, want je moet de 15% die uniek is voor jou bedrijf kunnen scheiden van de rest. Ten slotte is het tijd voor de migratie. Je brengt al je data over naar een next generation platform. En let op: dat hoef je niet zelf te gaan bouwen. Het is beter om gebruik te maken van een bestaand platform dat wordt aangeboden door bijvoorbeeld Microsoft of Google

Die hele digitale transformatie kost geld. Om te voorkomen dat de transformatie weer wordt gefinancierd met schaars werkkapitaal is het essentieel om de IT-transitie versneld door te voeren waarbij eerst een data migratie plaatsvindt om vervolgens de niet authentieke applicaties 85% uit te zetten en die te vervangen door de standaard functies in het next gen. Platform. Hierdoor komt heel veel geld vrij dat kan worden ingezet ter financiering van nieuwe product markt combinaties die juist veel cashflow kunnen gaan genereren. Deze transitie moet in tegenstelling tot wat gebruikelijk is heel snel verlopen om het effect van kostenbesparing en waardevermeerdering tegelijkertijd te laten verlopen.

FutureXL Masterclasses

Binnen onze academy vind je masterclasses die jou digital ready maken. 

Intensieve, hoogwaardige programma’s waarbinnen de focus ligt op een combinatie van inspiratie, informatie en bovenal de toepassing. In plaats van colleges, voeren interactieve sessies de boventoon.

blank
X