Covid-19 als lakmoesproef

door | 25-05-2020

Never waste a good crisis. Dat is een uitspraak waar Ken van Ierlant, directeur Van FutureXL, zich graag door laat leiden. De crisis waar hij het over heeft, is natuurlijk de lockdown door Covid-19. En de reden dat we hem niet moeten verspillen? Covid maakt zichtbaar wat al jaren broeide, zij het onder de oppervlakte. Werkgevers hebben te weinig aandacht besteed aan digitale transformatie – en nu kunnen ze maar beter haast maken.

Het is nu bijna 10 jaar geleden dat ING-bestuursvoorzitter Jan Hommen besloot te investeren. En niet zo’n beetje ook. “Herinner je je nog die gele overschrijfbriefjes?” vraagt Ken van Ierlant. “Ik ook niet. Want een paar maanden nadat Hommen daar anderhalf miljard euro in had gestopt, stapten de ING-klanten massaal over naar mobiel bankieren. Niet alleen de jongeren, maar ook hun opa’s en oma’s. Zelfs die zagen plotseling de voordelen van bankieren zonder overschrijfbriefjes.”

Het vormt volgens Van Ierlant een goede illustratie van het begrip ‘exponentieel’. “Stel je eens een vijver voor met daarin twee lelies. Die lelies planten zich voort met een constante snelheid: iedere dag zie je een verdubbeling, en in 30 dagen vullen ze de hele vijver. Vertel me eens: wanneer is die vijver halfvol? Nee, niet in 15 dagen, maar op dag 29. Dat is exponentiële groei. Zo’n zelfde scherpe kanteling zag je ook bij de klanten van ING – en ook bij het klantgedrag in het algemeen. Nog in 2007 riepen grote groepen mensen dat de mobiele telefoon het niet zou redden.  Maar toen  begonnen men erover te praten; ze maakten elkaar enthousiast. En plotseling, pats boem, zag je een omslag. Nu kun je een leven zonder niet meer voorstellen.”

Waardeketen

De kloksnelheid van de samenleving neemt dus toe, maar Van Ierlant ziet nog iets anders: de democratisering van de waardeketen. “Vroeger was die waardeketen aanbodgestuurd. De economie werd bepaald door monopolisten, en je had vaste prijzen voor kappers en boeken. Als jij een vakantie boekte, ging je naar een reisbureau, en daar haalden ze dan hun brochures tevoorschijn. Maar die tijd is voorbij. Nu ga je naar Booking.com en stel je je eigen reis samen. Je neemt het vliegtuig naar Nice, en vraagt de site om ook een hotel te boeken en een reservering te regelen voor een huurauto. Booking.com gebruikt die data om jou concrete aanbiedingen te doen. Alles wordt vraaggestuurd. Dat is een enorme ketenkering, een grote breuklijn met het eerdere economisch systeem. En bedrijven kunnen daar maar beter op inspelen.”

Het economische systeem is flink veranderd en volgens Van Ierlant spelen niet alle bedrijven daarop in. “Kijk naar Blokker. Dat wordt weggeconcurreerd door de Action, maar de directie weigert om de overstap te maken naar digitaal. Het doet me denken aan keizer Wilhelm van Duitsland. Die riep ooit dat auto’s niets meer waren dan een tijdelijke hype; de toekomst lag bij de paarden. Een dergelijke starheid zie je ook bij veel overheidsorganisaties. Kijk bijvoorbeeld naar UWV. Daar zijn 17.000 mensen bezig met het beoordelen van uitkeringsaanvragen, en iedereen weet dat dat proces gemakkelijk kan worden geautomatiseerd. Maar niemand wil daar aan, want dan staan die 17.000 ook in de rij voor een uitkering.”

Maar hij geeft het toe: andere ondernemingen tonen zich flexibeler. “Neem Maison de Bonneterie. Daar realiseerden ze zich dat ze de boot hadden gemist. Ze waren te laat ingestapt in de online markt, en konden niet meer concurreren. Dus wat deden ze? Ze gooiden hun hele businessmodel om. Die dure vierkante meters in de binnenstad van Amsterdam? Die verhuren ze nu aan andere ondernemingen. Gaan we nog verder terug in de geschiedenis, dan komen we bij de Holland Amerika lijn. Niemand neemt nu nog de boot naar de Verenigde Staten, dus hebben ze zich zelf omgedoopt tot venture kapitalist partij. Oké, ze kunnen niet meer hun geld verdienen zoals vroeger, maar ze beschikken nog wel over kennis en kapitaal. En daarmee kunnen ze nu nieuwe soorten business ondersteunen.”

Business operating model

Maar dat businessmodel is niet eens het allerbelangrijkst. Volgens Van Ierlant zouden bedrijven vooral moeten kijken naar hun business operating model. “Mede door Covid 19 zien we nu dat die business operating modellen veel te log en te traag zijn geworden. Maar let op, dat wordt niet door Covid veroorzaakt; de crisis brengt dat alleen versneld aan het licht. Kijkt naar KLM. Dat bedrijf bezit ongeveer 260 vliegtuigen, en weet je hoeveel mensen ze in dienst hebben? 30.000. Vergelijk dat met Ryanair. Dat houdt maar liefst 460 vliegtuigen in de lucht, en ze hebben het aantal mensen beperkt tot 5000. Daar zijn ze veel verder gedigitaliseerd.”

Het woord is gevallen: digitaliseren. Volgens Van Ierlant gebeurt dat in BV Nederland veel te weinig. “Natuurlijk, veel bedrijven hebben de mond vol van digitale transformatie. Maar dat is ten onrechte. Kijk naar de banken: daar hebben ze groot geïnvesteerd in glimmende gadgets. Allerlei apps die het betalingsproces net ietsje efficiënter maken, en de kosten iets te drukken. Zo slagen ze er bijvoorbeeld in om hun cost income ratio naar beneden te brengen van 67% naar 57%. Maar ze vergeten dat bedrijven als Amazone kunnen bogen op een cost income ratio van 27%.”

Datacentrisch

En hoe hebben die bedrijven dat gedaan? Volgens Van Ierlant is het antwoord simpel: daar werken ze niet applicatiegedreven, maar datacentrisch. “Kijk eens naar het personeelsbestand van een grote bank of een grote verzekeringsmaatschappij. De kans is reëel dat je stuit op allerlei data-analisten die de hele dag bezig zijn met het naar boven halen van de data. Waar staan die, wie heeft er toegang toe, en hadden die niet allang moeten worden verwijderd? Geen wonder, want die data liggen verspreid over allerlei databases, dropboxen, laptops, tablets en mobiele telefoons. Ze zitten verborgen als bijlagen bij lang vergeten e-mailberichten, of in vrije velden van verouderde invulformulieren. En de laatste 30 jaar hebben bedrijven continu nieuwe applicaties ontworpen om die data op te slaan. Het is een grote onontwarbare spaghetti.”

En dus staan bedrijven volgens Van Ierlant op een driesprong:

1) De eerste optie is niets doen. “Of eigenlijk is dat geen optie”, zegt Van Ierlant. “Want als je niets doet, ga je failliet.”

2) Optie 2 is wat Van Ierlant aangeduid als een blauw proces. “Dat zie je bij de meeste bedrijven. Ze beseffen dat er iets moet gebeuren, en dus nemen de technocraten het over. De afdeling ICT gaat aan het werk en maakt het business operating model een stukje efficiënter. En de directie is blij, want die kan zo snijden in de kosten.”

3) U hoort het aan de licht ironische toon, ook optie 2 gaat bedrijven volgens Van Ierlant niet helpen. De enige echte keuze is mogelijkheid 3: maak de slag naar datacentrisme. “De afgelopen decennia heb je geïnvesteerd”, zegt Van Ierlant. “Maar dat geld zit nu vast in fixed assets: gebouwen, goodwill, maar ook data. Het is zaak om die assets liquide te maken, en tegelijkertijd je business operating model meer agile te krijgen. Dat kan door je data uit die applicaties los te weken, en over te brengen naar één next generation platform.”

Iedereen?

Maar hij waarschuwt: dit is niet haalbaar voor iedereen. “Voor sommige organisaties is het te laat. Ze zijn er financieel te slecht aan toe, ze voldoen totaal niet meer aan de wetgeving, en de cultuur is bagger. Denk bijvoorbeeld aan een personeelsbestand met duizenden ambtenaren die de verandering massaal willen blokkeren. Dat soort organisaties hebben geen overlevingskracht. Maar de bedrijven die nog wél kunnen veranderen, die de overstap willen maken naar datacentrisme, wacht een mooie beloning. Want als je business operating model maximaal flexibel is, kun je snel inspelen op welke verandering dan ook. Dan ben je ook in staat om je businessmodel in korte tijd volledig om te gooien.”

Ken van Ierlant

Ken is Directeur bij FutureXL in Den Haag en adviseert bedrijven op het gebied van Digitale vraagstukken. Mede is hij Digital Thought Leader en doceert hij colleges waaronder “Technologies for boards”, “Digital Leadership” en “Digital valuation strategies”. Ken is ambassadeur van de (KNVI) Koninklijke vereniging van Nederlandse IT professionals en heeft als CIO/CDO/CEO ruime praktische ervaring opgebouwd op het gebied van Digitale turnarounds en transformatieprocessen binnen internationaal georiënteerde ondernemingen.

Andere FXL Views

Vind je dit een interresant artikel?
Meld je dan nu bij ons aan en mis geen enkele FXL View meer!
Share This
X